aumMinggu, 15 Maret 2009 | BP
Betara Panyarikan ring Pura Balé Banjar
Ring Bali wénten banjar waluya panguyuban nabdab kauripan umat Hinduné. Banjar punika wénten ring wawengkon désa pakraman. Suksman désa pakraman punika waluya genah pasidikara ngamargiang tetujon urip manut agama Hindu. Tetujon urip manut agama Hindu sané kasurat ring pustaka Brahma Purana 228.45 sakadi asapunika: Dharmaarthakama mokshanam sarira sadhanam. Suksman lengkarané punika inggih punika: Angga sarira sané kapica olih Sanghyang Widhi Wasa wantah kadadosang anggén srana ngruruh tetujon urip ngamolihang darma, arta, kama, muang Moksa. Santukan ngruruh tetujon urip punika nénten ja aluh, nika mawinan agama Hinduné madué ajaran sané kawastanin Catur Asrama.
Suksman ajaran Catur Asrama punika pah-pahan urip (tahapan hidup) waluya dasar anggén ngruruh tatujon uripé ngamolihang dharma, arta, kama, muang moksa. Pah-pahan urip (tahapan hidup) punika: Brahmacari Asrama waluya pahan urip genah ngruruh darma waluya tetujon urip sané kapertama. Grehastha Asrama inggih punika pahan urip ngruruh Artha muang Kama. Wanaprasta Asrama tur Sanyasa Asrama inggih punika pahan urip ngruruh Moksa. Ngamargian urip mangda yakti mapah-pahan utawi mapanta-panta manut Catur Asrama punika dahat kéweh. Nika mawinan umat Hinduné nunas panuntun suéca ring Sanghyang Widhi. Sanghyang Widhi sané kabaktinin waluya panuntun ngamargiang Catur Asrama ngruruh tetujon urip kalinggihang ring Pura Balé Banjar. Tetujon bakti ring Sanghyang Widhi sané kalinggihang ring Pura Balé Banjar mangdané i krama mrasidayang nyarik-nyarik ngamargiang urip manut Catur Asrama. Sapunika mawinan Ida Sanghyang Widhi kabiseka Ida Betara Panyarikan. Mangda uripé nyarik-nyarik ngruruh Catur Purusa Arta waluya tetujon uripé ring jagaté. Mangda uripé tan ngencab ladok ngamargiang Catur Asrama. Loban i manusa sinah mangda nyidayang ja uripé nyarik-nyarik. Uli Brahmacari Asrama nuju ka Grehasta Asrama terus nuju Wanaprasta nincap ka Bhiksuka.
Swadarman Catur Asramané punika mabina-binaan. Swadarman Brahmacari manut sané kasurat ring Agastia Parwa: Brahmacari ngarania sang mangabyasa sanghyang sastra muang sang wruh ring kalingganing sanghyang Aksara. Suksmanyané inggih punika: Brahmacari kawastanin sang sané sampun nyidayang nadosang mlajah punika waluya katagihan (belajar sebagai suatu kebiasaan) muang sang sané weruh ring katatuaning Sanghyang Aksara. Suksmannyané sané madan Brahmacari punika sané sampun dahat jemet mlajah kanti mlajah punika dados kabiasaan sakadi anaké demen ngopi yan tan polih ngopi bisa pengeng prabuné. Sastra punika pangweruh utama tur suci sané metu saking Sanghyang Wéda. Sané ngametuang Sanghyang Sastra saking Ibu Weda Ida Sang maraga Resi. Sapunika manut tata-titi ajah-ajah agama Hinduné.
Salanturnyané swadarman Grehastha Asrama manut sané kasurat ring Agastia Parwa: Grhastha ngarania sang yata sakti kayika Dharma. Suksmanyané: Grehastha kawastanin dané sané sampun mrasidayang ngamargiang Sanghyang Dharma manut kawéntenanyané. Manut kecap Agastia Parwa punika Grehastha punika sané sampun mandiri ngamargiang swadarma kauripan ring jagaté puniki. Yan sampun puput prasida ngamargiang swadarma Grehastha Asrama raris nicap dados anak lingsir ring kulawarga. Kawéntenan uripé sapunika sampun kawastanin nincap nuju Wanaprastha. Manut Kakawin Nitisastra yan sampun Wanaprastha sawecana gegonta. Suksmannyané Wanaprastha punika sampun dados penasehat nuturin sané kantun Grehastha Asrama. Sané sampun wénten ring Wanaprastha Asrama sampun tan dados malih akéh ngitungan kauripan sakala. Tetujon urip sampun sapatutnyané nuju kauripan Niskala Loka. Napimalih yan sampun nincap wénten ring Sanyasin Asrama, tatuek uripé sampun nuju sané kawastanin matilaring Atma tanu paguroken. Tegesnyané; Sanyasin inggih punika Asrama sané nuntun lepasnyané Sanghyang Atma saking raga sarirané sané setata plajahin.
Ngamargiang swadarma manut asrama soang-soang nénten gampang. Akéh gegodaan miwah kasukilannyané. Nika mawinan i krama nunas paica muang panuntun ring Ida Betara Panyarikan waluya Sanghyang Widhi sané maprabawa nuntun kauripan i manusa ngamargiang ajaran Catur Asrama.
Yadiastun wénten Ida Betara Panyarikan ring Pelinggih Balé Banjar sampunang taler jag masukserah ring Ida Betara Panyarikan mangda pamargin uripé ngamargiang ajaran Catur Asrama lunas lanus sidhaning don.
I Ketut Wiana